İçeriğe geç
Ara ↗
19 Kasım 2026Gazete Hakimiyet
Hakkımızda

Afgan Taliban’ın Çevresel Yönetim Başarısızlığı

Yayın:

Afgan Taliban, Türkiye’de devam eden Birleşmiş Milletler İklim Değişikliği Konferansı’na (COP31) katılmıyor; çünkü resmi bir davet almadılar. 2024’te…

Afgan Taliban’ın Çevresel Yönetim Başarısızlığı
Yayın:

Afgan Taliban, Türkiye’de devam eden Birleşmiş Milletler İklim Değişikliği Konferansı’na (COP31) katılmıyor; çünkü resmi bir davet almadılar. 2024’te Azerbaycan’ın Bakü kentinde düzenlenen COP29’a ilk kez gözlemci statüsüyle katılmışlardı. Ancak 2025’te Brezilya’da yapılan COP30’a ve Türkiye’deki COP31’e davet edilmediler.

Taliban heyetinin iklim zirvesine katılmaması, iklim değişikliğinin yıkıcı etkilerine en çok maruz kalan ülkelerden biri olmasına rağmen Afganistan’ı küresel iklim müzakerelerinden dışlıyor.

Son yıllarda Afganistan’da sürekli artan sıcaklıklar, tekrarlayan kuraklıklar, düzensiz yağışlar ve seller; su kıtlığı, toprak bozulması ve çevresel çöküşü daha da şiddetlendirdi. Afganistan Ulusal Çevre Koruma Ajansı’na göre, 1950 ile 2010 arasında sıcaklıklar küresel ortalamanın iki katı olan 1,8 santigrat derece arttı. Ardından gelen seller, kuraklıklar, çığlar ve kar fırtınaları her yıl yaklaşık 200.000 kişiyi etkiliyor. Bu çevresel baskılar, on yıllardır süren çatışmalar, yoksulluk, zayıf altyapı ve temel hizmetlere erişimin sınırlı olmasıyla daha da karmaşık hale geliyor. Afganistan’daki iklim krizi acil müdahale gerektiriyor.

Afganistan’ın çevre krizi sadece iklim değişikliği veya coğrafi hassasiyetten kaynaklanmıyor; aynı zamanda bir yönetim krizi. 2021’de Afgan Taliban, on yıllardır savaş ve kurumsal zayıflıkla harap olmuş bir ülkenin kontrolünü ele aldı. Ancak grubun kendi politikaları, kısıtlayıcı siyasi uygulamaları ve kapsayıcı bir çevre çerçevesi kuramadığı için ülkenin sorunları daha da ağırlaştı.

Afgan Taliban’ın 2021’de iktidara döndükten sonra attığı ilk çevresel adım, odun ticaretine yasak getirmek oldu. Taliban sözcüsü Zabihullah Mujahid, ormanların kesilmesinin yanı sıra odun satışı veya taşımasının kesinlikle yasaklanacağını belirten bir tweet yayınladı. Ardından Aralık 2021’de Taliban yetkilileri, Afganistan’ın ormanlarını yasa dışı ağaç kesiminden korumakla görevli özel bir askeri birim olan Yeşil Birim’in kurulduğunu duyurdu. Yakın zamanda ise uluslararası toplumun yardımıyla 2023-2030 arasında 200 milyon ağaç dikme hedefi belirlediler.

Özellikle dikkat çekici olan, Afganistan’ın ayrı bir iklim bakanlığına sahip olmaması. Bunun yerine çevre ve iklim politikaları Ulusal Çevre Koruma Ajansı (NEPA) ile Tarım, Sulama ve Hayvancılık Bakanlığı (MAIL) tarafından yönetiliyor. NEPA’yı Temmuz 2024’ten beri Mati-ul-Haq Khalis yönetiyor.

Afganistan’ın iklim krizinin iki önemli boyutu var: hızlanan çölleşme ve orman kaybı. Afganistan’ın kuzey, batı ve güneyindeki toprakların yüzde 75’inden fazlası, uzun süreli ve tekrarlayan kuraklıklar, azalan yeraltı suyu rezervleri ve giderek öngörülemez hale gelen yağış modellerinden kaynaklanan çölleşmeden etkileniyor.

2021 tarihli Birleşmiş Milletler Gıda ve Tarım Örgütü (FAO) raporunda belirtildiği gibi, “Tarım, Afganistan’da geçim kaynaklarının temelini oluşturuyor ve ülke ekonomisi için kritik öneme sahip.” Rapora göre, Afganistan nüfusunun yaklaşık yüzde 70’i kırsal bölgelerde yaşıyor ve tarım, ülkenin GSYİH’sinin en az yüzde 25’ini oluşturuyor. FAO, “Tüm geçim kaynaklarının tahminen yüzde 80’inin doğrudan veya dolaylı olarak tarıma bağlı olduğu” ifade etti.

Art arda gelen kuraklıklar mahsul verimini düşürdü, otlakları yok etti ve gıda güvensizliğini artırdı. Bu arada, çevresel bozulma ve kuraklık, toprak ve su üzerindeki rekabeti şiddetlendirerek toplulukların içinde ve aralarında sosyal ve ekonomik gerilimleri yükseltiyor ve toplumsal uyumu zayıflatıyor.

Afgan Taliban, bu birbiriyle bağlantılı tehditlerle başa çıkabilecek kapsamlı ve yeterli finansmana sahip bir ulusal strateji hazırlayamadı. Yanıtları büyük ölçüde parçalı, tepkisel ve uluslararası bağışçı topluluğun sağladığı insani yardımlara bağımlı kalmış; iklim adaptasyonu ve çevresel direnç için tutarlı bir programdan yoksun.

Orman kaybı, Afganistan’ın ekolojik zorluklarının bir diğer ciddi boyutu. Yaygın yoksulluk ve uygun fiyatlı alternatif enerji kaynaklarının olmaması, milyonlarca Afgan’ı yemek pişirme ve ısınma için odun ve kömüre bağımlı hale getiriyor. Bu bağımlılık, zaten kırılgan olan ormanlar ve doğal bitki örtüsü üzerinde büyük bir baskı yaratıyor.

Sorun, zayıf çevresel düzenlemeler, yetersiz denetim ve yenilenebilir enerjiye yetersiz yatırım ile daha da ağırlaşıyor. Yeşil Birim yasa dışı ağaç kesimini caydırmada bir miktar rol oynamış olsa da, yaptırım mekanizmaları büyük ölçüde tutarsız kalmaya devam ediyor. Sıradan Afganların ekonomik çaresizliği, sürdürülemez uygulamaları teşvik etmeye devam ediyor. Çevre koruması sadece yasaklarla başarılı olamaz; uygun fiyatlı enerji, alternatif geçim kaynakları ve topluluk katılımı gerektiriyor. Bunların hiçbiri Afgan Taliban tarafından yeterli kurumsal ilgi görmemiş.

Afgan Taliban’ın doğal kaynak yönetimine yaklaşımı, çevre politikalarındaki zayıflıkları daha da ortaya koyuyor. Düzenlenmemiş kömür çıkarımı ve yasa dışı madencilik, ekosistemleri, su kaynaklarını ve halk sağlığını tehdit ediyor. Kömür kısa vadeli ekonomik gelir ve enerji sağlayabilir, ancak kontrolsüz çıkarım; toprak bozulması, hava kirliliği ve su kaynaklarının kirlenmesi gibi ciddi çevresel maliyetler taşıyor.

Ülkenin kötüleşen su krizi, belki de çevresel ihtiyaçlar ile Afgan Taliban’ın iklim krizini ele alma kapasitesi arasındaki boşluğun en net göstergesi. Afganistan’ın nehirleri, yeraltı suyu sistemleri ve geleneksel sulama ağları; kuraklık, nüfus ihtiyaçları ve değişen iklim koşullarından kaynaklanan artan baskı altında. Küçük barajların inşası, yağmur suyu rezervuarları, modern sulama ve yeraltı suyu yönetimi için büyük ölçekli yatırımlar acilen gerekiyor. Ancak uluslararası izolasyon ve kalkınma yardımlarının kaybı, kaynakları ciddi şekilde kısıtladı. Örneğin, 2022’de Taliban yetkilileri, uluslararası toplumun 805 milyon dolar değerindeki 32 çevre koruma projesi için fon sağlamayı reddettiğini iddia etti.

Bu alandaki temel zayıflık, Afgan Taliban liderliğinde kapsayıcı ve hesap verebilir bir çevre yönetiminin olmaması. Afganistan; yerel topluluklar, tarım uzmanları, çevre bilimcileri, sivil toplum kuruluşları ve uluslararası kalkınma kurumları arasında işbirliği gerektiriyor. Bunun yerine, merkezi karar alma süreçleri, bağımsız kurumların kısıtlanması ve kadınların ile profesyonel grupların marjinalleştirilmesi, ülkenin etkili çevre politikaları oluşturma ve uygulama kapasitesini zayıflattı. İklim direnci yukarıdan dayatılamaz; halk katılımı, güvenilir bilgi, kurumsal hesap verebilirlik ve yerel toplulukların haklarının korunmasını gerektirir.

Uluslararası toplumun da Afganistan’ın çevre krizinin geri döndürülemez bir insani trajediyi dönüştürmesini önleme sorumluluğu var. Afgan Taliban ile siyasi anlaşmazlıklar, kuraklık, açlık ve ciddi gıda güvensizliğiyle mücadele eden milyonlarca Afgan’ın terk edilmesiyle sonuçlanmamalı. Afganistan nüfusunun yaklaşık yüzde 40’ının 2026’da yüksek düzeyde akut gıda güvensizliğiyle karşı karşıya kalacağı tahmin ediliyor.

Afganistan; bilimsel kanıtlar, sürdürülebilir kaynak yönetimi, şeffaf yönetim ve uluslararası işbirliğine dayalı bir çevre politikasına ihtiyaç duyuyor. Bu da Taliban rejiminin hem siyasi iradesini hem de kapasitesini gerektiriyor. Afgan Taliban iklim güvenliğini ulusal bir öncelik olarak kabul etmedikçe, çölleşme, su kıtlığı, orman kaybı ve iklim kaynaklı yerinden edilmeler hem kırsal hem de kentsel alanlardaki Afgan halkını tehdit etmeye devam edecek. Zaten yoksulluk ve siyasi izolasyonla mücadele eden bir ülke için çevresel yönetim başarısızlığı sadece bir politika hatası değil; ulusal varoluşa yönelik bir tehdittir.

The Afghan Taliban’s Environmental Misgovernance
İlginizi Çekebilir: Mary Robinson: IPCC Bütçesinin Onaylanması “Hayati Önemde →
Kaynak: ThediplomatKaynak yazarı: Sadia Sulaiman
💬 Topluluk Masası & Tartışma

Bu konuyla ilgili görüşlerinizi ve sorularınızı topluluk forumunda paylaşabilirsiniz.

Foruma Katıl & Yanıtla ➔

Bir yanıt yazın

E-posta adresiniz yayınlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

Ağ Bağlantıları:ÜrünVeri • Haber • Net Haber • Yeni Haberler • Fiyat Karşılaştırma